DZIECIĘCE PORAŻENIE MÓZGOWE
Porażenie mózgowe to choroba polegająca na paraliżu albo osłabieniu górnej części mózgu. Chory nie może kontrolować pracy mięśni i poprawnie wykonywać ruchów.
- porażenie mózgowe
- przyczyny
- ruchy mimowolne
- ogólny model choroby
- frustracja
- wczesne rozpoznanie
- sposoby leczenia
- wzrok i mowa
- niezależność życiowa
- upośledzenie umysłowe
- normalne życie
Porażenie mózgowe jest spowodowane defektem mózgu. Najwyraźniejszymi oznakami fizycznymi choroby są nieskoordynowane, gwałtowne ruchy głowy i zaburze- nia mowy. Czasami specjaliści nazywają chorobę tę spastycznością, choć określenie to odnosi się przede wszystkim do jednego z jej objawów, a mianowicie wzmożonego napięcia głównych mięśni kończyn. Porażenie mózgowe nosi też nazwę choroby Little'a. Jest to właściwie zespół dolegliwości różnych rodzajów i o rożnym stopniu zaawansowania.
U chorych dotkniętych porażeniem mózgowym mogą wystąpić zróżnicowane objawy. U niektórych pojawiają się zaburzenia w funkcjonowaniu mózgu, które poza niesprawnością fizyczną prowadzą czasem także do upośledzenia procesów umysłowych. Czasami występują u nichtrudności z uczeniem się albo niedorozwój umysłowy, jednak niektórzy pacjenci wykazują normalną albo nawet wyjątkową inteligencję, a są niesprawni fizycznie. Niektórzy chorzy mają kłopoty ze wzrokiem lub słuchem. Ze względu na wyjątkowo duże zróżnicowanie objawów uważa się, że jest tyle odmian porażenia mózgowego, ilu jest ludzi dotkniętych tą chorobą.
Porażenie mózgowe może rozwinąć się w okresie życia płodowego, na skutek uszkodzeń powstałych w czasie porodu lub wkrótce po nim, jednak często dopiero po upływie kilku lat widać, jak jest rozległe.

Przyczyny

Nie w każdym przypadku daje się określić przyczyny choroby. Może ona wystąpić po infekcji płodu w macicy, na przykład wirusem różyczki czy cytomegalii. Czasami łożysko, które zaopatruje rozwijający się płód w tlen i składniki pokarmowe, nie funkcjonuje prawidłowo. Przyczyną może być długi, trudny poród, podczas którego dziecko nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu. Iniekcje w okresie okołoporodowym, takie jak na przykład zapalenie opon mózgowych czy zapalenie mózgu, także należą do potencjalnych przyczyn wystą-pienia porażenia mózgowego.
Wspólną cechą wielu przypadków jest prawdopodo- bnie niedotlenienie mózgu dziecka przez dłuższy czas.
Porażenie mózgowe w zasadzie nie jest chorobą dziedziczną. Występuje we wszystkich grupach etnicznych.
Rozróżnia się trzy główne rodzaje tej choroby, w zależności od tego która część mózgu została uszkodzona. Chorzy na spastyczne porażenie mózgowe mają napięte, skurczone, ale słabe mięśnie. Ich kończyny i tułów są sztywne. Pacjenci mają trudności z panowaniem nad kończynami, czasami wykonują nie zamierzone, nieskoordynowane ruchy. Częścią mózgu zaatakowaną przez chorobę jest kora mózgowa (tzw. istota szara) zewnętrzna pofałdowana okrywa mózgu. Ten rodzaj porażenia mózgowego występuje w około czterech piątych przypadków.

Ruchy mimowolne

Ludzie chorzy na atetoidalne porażenie mózgowe nie potrafią zapanować nad mimowolnymi ruchami swoich kończyn. Chorobą dotknięte są zwoje podstawne, usytuowane głęboko w mózgu, które normalnie pomagają w wykonywaniu płynnych, skoordynowanych ruchów.
Ataktyczne porażenie mózgowe jest przyczyną kłopotów w utrzymywaniu równowagi i prawidłowej pozycji ciała; ruchy chorych są gwałtowne i nieskoordynowane. Mówienie często sprawia im trudność. Choroba dotyka w tym przypadku móżdżek, tylną dolną część mózgu.

Ogólny model choroby

Chociaż porażenie mózgowe występuje, w różnych postaciach, wiele przypadków chorobowych ma wspólne cechy. Pierwsze oznaki dają się zauważyć przy porodzie albo w pierwszych miesiącach życia. Wczesnym objawem może być ze sztywnienie kończyn, które zaczynają też ustawiać się w dziwny sposób. Noworodek mało się rusza zwykle zaczyna chodzić i mówić znacznie później niż jego rówieśnicy.
Paraliż może obejmować jedną część ciała (porażenie połowicze - hemiplegia), same nogi (porażenie kończyn dolnych - paraplegia) głównie nogi ale także ramiona (porażenie obustronne - diplegia) albo wszystkie cztery kończyny (porażenie czterokończynowe - quadriplegia).
Frustracja

Dziecko z porażeniem mózgowym nie potrafi wykonywać skoordynowanych ruchów i nie może poznawać otaczającej go rzeczywistości, zwłaszcza jeśli chorobie towarzyszą wady wzroku czy słuchu. Prowadzi to do narastającej frustracji, szczególnie jeśli chory ma normalną lub nieprzeciętną inteligencje. Frustracja jest źródłem zaburzeń emocjonalnych.
W wielu krajach, także w Polsce, noworodki rutynowo bada się po porodzie i przy okresowych badaniach, dzięki czemu wcześnie można wykryć oznaki porażenia mózgowego.
Wczesne rozpoznanie

Na porażenia mózgowe nie ma lekarstwa, ale wczesne rozpoznanie gwarantuje o wiele większe szansę rozpoczęcia właściwej terapii zmniejszającej liczbę objawów choroby lub łagodzącej je we wszystkich przejawach - fizycznym, umysłowym i emocjonalnym.
Aby nie przeoczyć nowych objawów choroby i jak najwcześniej rozpocząć ich leczenie, dzieciom z porażeniem mózgowym powinno się regularnie badać wzrok, słuch i rozwój umysłowy. Duże znaczenie mają także porady i pomoc rodzicom.

Sposoby leczenia Porażenie mózgowe ma wiele różnych postaci, a zatem istnieje wiele sposobów leczenia poszczególnych przejawów choroby. Leczenie wad fizycz-nych obejmuje fizjoterapię i ćwiczenia fizyczne, które pacjent może wykonywać w domu i w przychodni, czasem specjalisty- cznych ośrodkach. W kuracji tego typu nacisk położony jest na uaktywnianie dotkniętych chorobą kończyn w celu zapobiegania, w nadziei, że dziecko nauczy się chodzić, mówić i jeść. W niektórych przypadkach pomocne okazują się leki rozluźniające mięśnie. Czasem przeprowadza się zabiegi chirurgiczne pozwalające na uruchomienie chorych sztywnych kończyn. Wzrok i mowa Mówienie, a tak że umiejętności odżywiania się, może poprawić terapia narządów mowy, nie którym dzieciom są potrzebne aparaty słuchowe, często także okulary. Niektóre wady wzroku wymagają zabiegu chirurgicznego. Aby kondycja emocjonalna dzieci chorych na porażenie mózgowe nie pogarszała się potrzebują one wsparcia i zachęty do wysiłku ze strony rodziny, przyjaciół i personelu medycznego. Od czasu do czasu niezbędny jest kontakt chorego dziecka z lekarzem psychiatrą lub psychologiem. Niezależność życiowa Dzieci z łagodnym porażeniem mózgowym, których inteligencja nie odbiega od przeciętnego poziomu. często chodzą do szkół integracyjnych, a następnie prowadzą samodzielne życie. Aby ułatwić im wykonywanie codziennych czynności, produkuje się różnorodne urządzenia i przedmioty, od specjalnie zaprojektowanych naczyń i sztućców do urządzeń wbudowanym mikroprocesorem. Dzieci dotknięte dużą niesprawnością fizyczną, ale normalnie rozwijające się umysłowo, zwykle chodzą do szkół i do ośrodków rehabilitacji dla niepełnospra- wnych. Współczesna technologia umożliwia porozumiewanie się ze światem zewnętrznym i, w większości przypadków, pozwala zachować względną niezależność w dojrzałym życiu. Upośledzenie umysłowe Dzieci upośledzone umysłowo zwykle uczą w szkołach specjalnych. Osoby dotknięte poważną niesprawnością fizyczną i umysłową trzeba otaczać opieką przez cale życie. Wiele szpitali, szczególnie w krajach rozwiniętych dysponuje dziś specjalistycznym sprzętem medycznym, zapewniając kobietą w ciąży lepszą opiekę. Dzięki badaniom prenatalnym prostsze i skuteczniejsze stało się, wczesne wykrywanie takich schorzeń jak porażenie mózgowe. Normalne życie Współczesna technologia zwiększa możliwość poruszania się pacjentów z porażeniem mózgowym i zapewnia im lepszą jakość życia. Nowe zdobycze techniki sprawiają że człowiek niepełnosprawny ruchowo może w pełni wykorzystywać swe talenty i możliwości. W wielu krajach chorzy na porażenie mózgowe mają możliwość zdobywania wykształcenia, z dyplomem wyższej uczelni włącznie.